Opracowanie tekstu: Renata Niecikowska

JAK ZAŁOŻYĆ STOWARZYSZENIE?

Stan prawny na dzień 1 stycznia 2001 r., wydanie I



Podstawa prawna:

SPIS TREŚCI:

I. UWAGI OGÓLNE *

Co znajduje się w poniższym tekście? Czego tekst nie zawiera? *

Zmiany w rejestracji stowarzyszeń od 2001 r. *

Dlaczego stowarzyszenie? *

Kto może tworzyć stowarzyszenia? *

II. RODZAJE STOWARZYSZEŃ * Co to jest stowarzyszenie zwykłe? *

Co to jest stowarzyszenie zarejestrowane? *

III. ETAPY REJESTRACJI STOWARZYSZENIA * Jakie są warunki niezbędne do rejestracji stowarzyszenia? * 1. ZEBRANIE ZAŁOŻYCIELSKIE *

2. POSTĘPOWANIE REJESTROWE W SĄDZIE *

Co to jest Krajowy Rejestr Sądowy? *

Jakie dokumenty należy złożyć w sądzie? *

Jakie opłaty są pobierane za wpis do KRS? *

Jak przebiega rejestracja? *

IV. ODMOWA REJESTRACJI STOWARZYSZENIA * Co może być przyczyną odmowy rejestracji? *

Jak i do kogo odwoływać się w postępowaniu rejestrowym?*0

V. NIEZBĘDNE FORMALNOŚCI *
 
 

I. UWAGI OGÓLNE


Co znajduje się w poniższym tekście? Czego tekst nie zawiera?

Zmiany w rejestracji stowarzyszeń od 2001 r.

Od dnia 1 stycznia 2001 r. stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Poniższy tekst uwzględnia te zmiany – zmiany zachodzące w rejestracji stowarzyszeń, na mocy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Pamiętajmy, że od 1 stycznia 2001 r. rejestr stowarzyszeń prowadzą sądy rejestrowe – tzn. sądy rejonowe mające siedzibę w miastach wojewódzkich.

Dlaczego stowarzyszenie?

Tworząc formalnie określoną grupę osób, którym bliski jest jakiś konkretny cel, w wielu sytuacjach możemy łatwiej wpływać na sytuację wokół nas. Jeśli naszej działalności nadamy formę prawną, może okazać się, że będzie nam łatwiej wcielać w życie postawione cele i przyczyniać się do pozytywnych zmian w naszym otoczeniu.

Polskie ustawodawstwo gwarantuje równe, “bez względu na przekonania, prawo czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań” (preambuła ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Prawo to może być ograniczone, jeśli w grę wchodzi m.in. ochrona praw i wolności innych osób (np. ktoś został zmuszony do wstąpienia do stowarzyszenia). Zakazane jest również tworzenie stowarzyszeń “przyjmujących zasadę bezwzględnego posłuszeństwa ich członków wobec władz stowarzyszenia” (art. 6.1).
 
 

Kto może tworzyć stowarzyszenia?

Stowarzyszenie to dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszenie, tworzone w celach niezarobkowych (art. 2.1). Swoją pracę opiera na działalności społecznej swoich członków – z tym, że do pracy w stowarzyszeniu może zatrudnić pracowników (art. 2.3).

Prawo tworzenia stowarzyszeń mają obywatele polscy, mający pełną zdolność do czynności prawnych (osoby, które ukończyły 18 lat i nie są ubezwłasnowolnione) i nie są pozbawieni praw publicznych (art. 3.1).

UWAGA: Osoba prawna może być tylko członkiem wspierającym stowarzyszenia (art. 10.3). Ustawa nie określa jednak szczegółowo na czym polega “bycie członkiem wspierającym stowarzyszenia” – powinien to regulować statut (oczywiście nie może być sprzeczny z ustawą).
 
 

II. RODZAJE STOWARZYSZEŃ


Co to jest stowarzyszenie zwykłe?

Stowarzyszenie może działać jako stowarzyszenie zwykłe (art. 40-43). Mogą je utworzyć co najmniej 3 osoby. Uchwalają one nazwę, cele, określają regulamin działalności (pełni taką rolę jak statut w stowarzyszeniu zarejestrowanym), siedzibę i wybierają swojego przedstawiciela, który będzie reprezentował stowarzyszenie. Następnie zgłaszają (pisemnie) utworzenie stowarzyszenia do organu nadzorującego (zwykle jest to wydział spraw obywatelskich w starostwie powiatowym, właściwym ze względu na przyszłą siedzibę). Stowarzyszenie zwykłe może rozpocząć działalność, jeśli w ciągu 30 dni od dnia uzyskania informacji o założeniu stowarzyszenia zwykłego, w starostwie powiatowym nie zostanie wydany zakaz jego działalności (np. z powodu niezgodności regulaminu z przepisami prawa).

Stowarzyszenie zwykłe nie może (art. 42):

Taka formuła utworzenia stowarzyszenia jest więc prosta, ale, jak widzimy, powstałe stowarzyszenie zwykłe ma ograniczone możliwości podejmowania czynności prawnych. Mówiąc językiem prawnym – stowarzyszenie zwykłe nie jest podmiotem praw i obowiązków w zakresie prawa cywilnego (nie ma zdolności prawnej) oraz nie ma zdolności do czynności prawnych. Za zobowiązania związane z działalnością stowarzyszenia odpowiadają całym swoim majątkiem ci członkowie stowarzyszenia, którzy je zaciągnęli.

Jednak stowarzyszenie zwykłe jest organizacją społeczną – oznacza to, że ma zdolność sądową, czyli może występować przed sądem jako strona, w sprawach związanych z celami zapisanymi w swoim regulaminie (art. 64 k.p.c.).

Organem nadzoru dla stowarzyszenia zwykłego, tak jak dla stowarzyszenia zarejestrowanego, jest starosta (lub prezydent miasta, jeśli stowarzyszenie ma siedzibę w mieście na prawach powiatu).
 
 

Co to jest stowarzyszenie zarejestrowane?

Może okazać się, że w zależności od tego jakiego rodzaju działalność chcemy prowadzić, akurat w naszym przypadku warto pomyśleć o założeniu stowarzyszenia zarejestrowanego. Formalności z tym związane nie są tak bardzo skomplikowane, chociaż trzeba pamiętać, że nie ominie nas kilka wizyt w urzędach.

Jeśli zdecydujemy się na rejestrację stowarzyszenia – warto też skontaktować się z organizacją działającą blisko siedziby zakładanego stowarzyszenia. Być może będzie ona w stanie udzielić praktycznych rad, także odnośnie rejestracji.
 
 


III. ETAPY REJESTRACJI STOWARZYSZENIA


Jakie są warunki niezbędne do rejestracji stowarzyszenia?

Stowarzyszenie zarejestrowane musi powołać co najmniej 15 osób, które “uchwalają statut stowarzyszenia i wybierają komitet założycielski” (art. 9). Z praktycznego punktu widzenia warto zaznaczyć, że wstępny projekt dobrze jest przygotować wcześniej (czyli przed zwołaniem zebrania założycielskiego) i dostarczyć go do wglądu wszystkim członkom przyszłego stowarzyszenia.

STATUT musi zawierać takie podstawowe informacje o stowarzyszeniu, jak (art. 10):

  1. nazwę (odróżniająca dane stowarzyszenie od innych organizacji, instytucji itp.),
  2. teren działania i siedzibę,
  3. cele i sposoby ich realizacji,
  4. sposób nabycia / przyczyny utraty członkostwa, prawa i obowiązki członków,
  5. władze stowarzyszenia, sposób ich wyboru, kompetencje (w tym zasady działania: Walnego Zebrania Członków, Zarządu Stowarzyszenia, Komisji Rewizyjnej),
  6. sposób reprezentowania, zaciągania zobowiązań majątkowych, warunki ważności uchwał,
  7. sposób uzyskiwania środków finansowych i płacenia składek członkowskich,
  8. zasady wprowadzania zmian w statucie,
  9. sposób rozwiązania się stowarzyszenia.
UWAGA: Jeśli stowarzyszenia ma zamiar tworzyć oddziały lokalne powinno określić w statucie swoją strukturę organizacyjną i zasady tworzenia oddziałów (art. 10.2). Jednostka (oddział terenowy) może uzyskać osobowość prawną, jeśli przewiduje to statut (art. 17.1a). Zarząd jednostki terenowej danego stowarzyszenia jest zobowiązany, w terminie 14 dni od chwili jej powołania, zawiadomić o tym organ nadzorujący (starostę), właściwy ze względu na siedzibę jednostki. Należy podać skład zarządu, adres oddziału oraz załączyć statut stowarzyszenia (art. 20).
 
 

1. ZEBRANIE ZAŁOŻYCIELSKIE

Pierwszym krokiem prowadzącym do zarejestrowania stowarzyszenia jest zwołanie zebrania założycielskiego. Na zebraniu założycielskim zostanie podjęta oficjalna decyzja (uchwała) o powołaniu do życia stowarzyszenia.

Najpierw ustalamy termin zebrania oraz miejsce, w którym ma się odbyć. W zebraniu musi wziąć udział co najmniej piętnaście osób – tym samym staną się one członkami założycielami naszego stowarzyszenia. Dla pewności lepiej jest zaprosić na zebranie kilka osób więcej niż wspomniane piętnaście, gdyby okazało się, że ktoś z jakiejś przyczyny nie dotrze na zebranie. Nie obawiajmy się formalności związanych z zebraniem założycielskim. Warto też wcześniej znaleźć osobę, która sprawnie poprowadzi zebranie.

Oprócz projektu statutu trzeba przygotować wcześniej następujące dokumenty:

  1. Listę członków założycieli z danymi: imię i nazwisko; data i miejsce urodzenia; adres zameldowania; numer dowodu osobistego; własnoręczny podpis (bardzo ważne!). Listę możemy mieć pełną lub możemy ją uzupełnić o brakujące informacje przed zebraniem lub w trakcie. Wygodnie jest, jeśli ta sama lista zawiera też oświadczenie członków założycieli o: posiadaniu obywatelstwa polskiego, pełnej zdolności czynności prawnych i pełni praw obywatelskich (zgodnie z art. 3 ust. 1 Ustawy Prawo o stowarzyszeniach).

  2. LISTA CZŁONKÓW ZAŁOŻYCIELI STOWARZYSZENIA ... (PRZYKŁADOWY WZÓR)

    My niżej podpisani założyciele stowarzyszenia o nazwie: Stowarzyszenie .........................., z siedzibą w .......................... przy ul. ..............................., obecni na zebraniu w dniu ..................... 2001 r., świadomi odpowiedzialności prawnej – oświadczamy, że spełniamy warunki określone w art. 3 ust. 1 Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach:

     

    Imię i Nazwisko

    Data i miejsce urodzenia
    Miejsce zamieszkania
    Nr dowodu osobistego
    Własnoręczny
    podpis
       
    Ulica
    Kod
    miasto
       
    1. Jan Kowalski  Warszawa, 03.01.1970 Piękna 2/11 02-784 Wrocław DB 8719890  
    2. ............            
    15.             

     
  3. Teksty uchwał, które muszą być podjęte w trakcie zebrania (można je także sporządzić jako załączniki do wniosku): uchwała o powołaniu organizacji; uchwała o wyborze Komitetu Założycielskiego; uchwała o wyborze Zarządu oraz uchwała o wyborze organu kontroli wewnętrznej np. Komisji Rewizyjnej.

Proponowany, przykładowy przebieg zebrania:

Na tym kończy się zebranie założycielskie. Komitet Założycielski, który bierze na siebie formalności związane z rejestracją, musi teraz skompletować wymagane dokumenty i załączniki (art. 12).
 
 

2. POSTĘPOWANIE REJESTROWE W SĄDZIE

Od dnia 1 stycznia 2001 r. sądem właściwym dla rejestracji stowarzyszeń (także fundacji) jest sąd rejonowy mający siedzibę w mieście będącym siedzibą wojewody (sąd rejestrowy). Obejmuje on swoją właściwością obszar danego województwa.
 
Wydział
MIASTO
SIEDZIBA KRS
TELEFON (sekretariat)
XII Wydział KRS 15-017 Białystok ul. Łąkowa 3 (0-85) 740 89 80
VIII Wydział KRS 43-300 Bielsko-Biała ul. Bogusławskiego 24 (0-33) 816 37 60 wew. 14
XIII Wydział KRS 85-023 Bydgoszcz ul. Toruńska 64a (0-52) 326 27 36
XII Wydział KRS

XVI Wydział KRS

81-364 Gdynia ul. 10 Lutego 24 (0-58) 627 80 01 tymczasowy, 627 80 02
X Wydział KRS 44-100 Gliwice ul. Kościuszki 15 (0-32) 338 01 90, 338 02 33
VIII Wydział KRS 40-040 Katowice ul. Lompy 14 (0-32) 731 34 70
X Wydział KRS 26-312 Kielce ul. Warszawska 44 (0-41) 344 10 56 (do 58) wew. 103
IX Wydział KRS 75-626 Koszalin ul. Gen. Wł. Andersa 34 (0-94) 342 82 60
XI Wydział KRS

XII Wydział KRS

31-922 Kraków ul. Os. Stalowe 16 (0-12) 644 72 62 wew. 1101

(0-12) 644 72 62 wew. 1100

XII Wydział KRS 20-340 Lublin ul. Garbarska 20 (0-81) 710 11 10
XX Wydział KRS 90-928 Łódź ul. Pomorska 37 (0-42) 630 52 00 wew. 203
VIII Wydział KRS 10-523 Olsztyn ul. Partyzantów 70 (0-89) 535 40 99 wew. 147
VIII Wydział KRS 45-057 Opole ul. Ozimska 19 (0-77) 454 52 21 (do 28) wew. 302
XXI Wydział KRS

XXII Wydział KRS

61-752 Poznań ul. Grochowe Łąki 6 (0-61) 855 45 19

(0-61) 855 46 49

XII Wydział KRS 35-324 Rzeszów ul. Trembeckiego 11a (0-17) 862 81 13
XVII Wydział KRS 70-485 Szczecin ul. Królowej Korony Polskiej 31 (0-91) 422 49 90, 422 50 81 wew. 34
VII Wydział KRS 87-100 Toruń ul. Młodzieżowa 31 (0-56) 610 58 64 (65)
XIX Wydział KRS

XX Wydział KRS

XXI Wydział KRS

02-316 Warszawa ul. Barska 28/30 (0-22) 570 51 12

(0-22) 570 51 18

(0-22) 570 51 15

VI Wydział KRS

IX Wydział KRS

53-234 Wrocław ul. Grabiszyńska 269 (0-71) 334 82 10 (20)

(0-71) 334 82 21 (01)

VIII Wydział KRS 65-364 Zielona Góra ul. Kożuchowska 8 (0-68) 322 02 60

 

Co to jest Krajowy Rejestr Sądowy?

Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) dotyczy tych podmiotów, na które przepisy ustaw nakładają obowiązek takiego wpisu. KRS składa się m.in. z: rejestru przedsiębiorców, rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji.

Rejestr jest jawny – każdy ma prawo dostępu do zawartych w nim danych – za pośrednictwem Centralnej Informacji.

Przy KRS istnieje Centralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego, która ma oddziały przy wszystkich sądach rejestrowych. Centralna Informacja wydaje (odpłatnie) odpisy, wyciągi i zaświadczenia z Rejestru – mają one moc dokumentów wydawanych przez sąd.
 
 

Jakie dokumenty należy złożyć w sądzie?

Od 1 stycznia 2001 r. wniosek musi być złożony na specjalnym formularzu wraz z: załącznikami – formularzami oraz dokumentami:

Symbol formularza
Symbole załączników dla danego formularza
Uwagi
KRS-W20

Wniosek o rejestrację podmiotu w Krajowym Rejestrze Sądowym

KRS-WA – Oddziały, terenowe jednostki organizacyjne

KRS-WH – Sposób powstania podmiotu (jeśli powstał jako połączenie innych podmiotów)

KRS-WF – Założyciele lub fundatorzy (informacje o osobach wchodzących w skład komitetu założycielskiego lub osobach zakładających organizację)

KRS-WK – Organy podmiotu / wspólnicy uprawnieni do reprezentowania spółki (informacje o organie uprawnionym do reprezentacji podmiotu, osób wchodzących w jego skład oraz sposobie reprezentacji)

KRS-WI – Organizacje zrzeszone (załączmy, jeśli organizacja jest związkiem innych organizacji np. związek stowarzyszeń)

KRS-WM – Przedmiot działalności (tylko jeśli zgłaszamy jednocześnie wpis działalności gospodarczej do rejestru przedsiębiorców)

KRS-ZN – Sprawozdania finansowe i inne dokumenty

ZAŁĄCZNIKI OBLIGATORYJNE (musimy je koniecznie dołączyć):
- KRS-WF

- KRS-WK

- KRS-WM – tylko gdy jednocześnie zgłaszana jest działalność gospodarcza


 

PAMIĘTAJMY: Druk formularza wniosku i druki formularzy uzupełniających otrzymujemy w sądzie. Można je również skserować lub pobrać ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości (http://www.ms.gov.pl/www.ms.gov.pl/krs/formularze_krs.html). Dotychczas wszystkie informacje umieszczane w formularzach podawało się w pismach, które redagował sam wnioskodawca. Obecnie nie składa się takich pism. Samodzielnie piszemy tylko niektóre dokumenty. Wniosek nie złożony na formularzu lub błędnie wypełniony podlega zwróceniu.

Zgodnie art. 19a ustawy o KRS dołączamy również:

Jakie opłaty są pobierane za wpis do KRS?

Od wniosku o zarejestrowanie stowarzyszenia sąd pobiera opłatę (tzw. wpis stały) w kwocie 500 zł, a jeżeli wniosek dotyczy jednocześnie wpisu do rejestru przedsiębiorców - wpis ten wynosi 1000 zł. Za zmiany, które będziemy zgłaszać do wpisu (np. zmiana w składzie Zarządu) trzeba będzie zapłacić 150 zł.
 
 

Jak przebiega rejestracja?

A) Członkowie komitetu założycielskiego muszą, w ciągu 7 dni od dnia zamknięcia zebrania założycielskiego, złożyć wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym wraz z wymaganymi dokumentami, we właściwym sądzie (art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym).

B) Sąd ma 3 miesiące na zarejestrowanie stowarzyszenia. Złożony wniosek uzyskuje swój numer porządkowy – dobrze jest go znać, gdybyśmy chcieli dowiedzieć się, co dzieje się z naszą sprawą.

Rozstrzygnięcie powinno zapaść najpóźniej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust.1) – oczywiście przy założeniu, że nie ma żadnych uchybień formalnych, np. niekompletne dokumenty, zastrzeżenia do treści statutu. Wtedy oczekiwanie na zarejestrowanie może się przedłużyć. Sąd, przed wydaniem postanowienia o rejestracji może też zwołać posiedzenie wyjaśniające (z udziałem uczestników postępowania), jeśli uzna za niezbędne złożenie dodatkowych wyjaśnień (art. 15).

Sąd rejestrowy doręcza staroście (organ nadzorujący) odpis wniosku o rejestrację wraz z załącznikami. Starosta ma 14 dni (licząc od dnia doręczenia wniosku) na ustosunkowanie się do złożonego wniosku (art. 13 ust. 2).

Sąd rejestrowy wydaje postanowienie o zarejestrowaniu stowarzyszenia po stwierdzeniu, że jego statut jest zgodny z przepisami prawa i założyciele spełniają wymagania określone ustawą (art. 16).

Od dnia 1 stycznia 2001 r. stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.

Postanowienie o wpisie jest skuteczne i wykonalne z chwilą wydania, tzn. sąd dokonuje wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym niezwłocznie po wydaniu postanowienia.

Sąd rejestrowy zawiadamia założycieli i organ nadzorujący (przesyła mu też statut) o wpisaniu stowarzyszenia do KRS (art. 17.3).
 
 

IV. ODMOWA REJESTRACJI STOWARZYSZENIA


Co może być przyczyną odmowy rejestracji?

Sąd rejestrowy:

Przykłady orzeczeń – związanych z odmową rejestracji, zastrzeżeniami sądu do zapisów statutowych itp.:

Jak i do kogo odwoływać się w postępowaniu rejestrowym?

V. NIEZBĘDNE FORMALNOŚCI

Wymienione poniżej formalności służą głównie celom statystycznym i mają umożliwiać identyfikację różnych podmiotów. Jednak bez ich dopełnienia trudno będzie nam prowadzić oficjalną działalność.

REGON Ţ Gdzie?: Wojewódzki Urząd Statystyczny (właściwy, ze względu na siedzibę stowarzyszenia)

Dokumenty: statut stowarzyszenia + kopia odpisu z rejestru stowarzyszeń. Wydawany jest od ręki.

Uwaga: Za pełen odpis z rejestru KRS (np. stowarzyszeń) od 2001 r. trzeba zapłacić 60 zł, a za aktualny odpis z rejestru 30 zł.

NIP Ţ Gdzie?: (właściwy, ze względu na siedzibę stowarzyszenia) Urząd Skarbowy

Dokumenty: decyzja o nadaniu numeru REGON; wypełniamy druk NIP-2 (wymagane dokumenty: wyciąg z rejestru, statut stowarzyszenia, decyzja o nadaniu numeru REGON, umowa na posiadanie / wynajem lokalu; musimy także podać numer konta bankowego). Na wydanie czeka się ok. 3 tygodni.

KONTO BANKOWE Ţ Gdzie?: wybrany bank, który określa wymagane dokumenty

WPIS DO REJESTRU PRZEDSIĘBIORCÓW Ţ także wpis do KRS (na urzędowym formularzu KRS-W9); oczywiście wtedy, gdy planujemy, że nasze stowarzyszenie będzie prowadziło działalność gospodarczą. Pamiętajmy, że wpis do rejestru przedsiębiorców kosztuje 1000 zł. Jeśli jednak wniosek o rejestrację w rejestrze stowarzyszeń złożymy razem z wnioskiem o rejestrację w rejestrze przedsiębiorców to zapłacimy również 1000 zł (a nie 500 zł plus 1000 zł).
 
Symbol formularza
Symbole załączników dla danego formularza
Uwagi
KRS-W9

Wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców

KRS-WM – Przedmiot działania

KRS-ZY – Numer identyfikacyjny REGON

ZAŁĄCZNIKI OBLIGATORYJNE (musimy je koniecznie dołączyć):

- KRS-WM


 
 
 
 
 

Opracowania i publikacje, w których można znaleźć wzory pism związanych z rejestracją stowarzyszenia (np. statut, uchwały, protokół z zebrania założycielskiego):

Organizacji Pozarządowych BORDO, Warszawa 1999.
 
 
 
 
 
 

Użyte skróty:

k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego

KRS – Krajowy Rejestr Sądowy